Facebook Image

Main Menu

spacer2

pbherb

Muzeum Ziemi Biłgorajskiej 
w Biłgoraju jest samorządową
instytucją kultury finansowaną
przez powiat biłgorajski

 

posiadamy w sprzedaży:

Dukat lokalny Cietrzew

żeton mosiężny

monety

KARTA DUŻEJ RODZINY

 

 

Muzeum jest przystosowane

do zwiedzania przez osoby

niepełnosprawne ruchowo.

 

Wykaz publikacji

Wykaz publikacji – przewodników, map, albumów w sprzedaży w Punkcie Informacji Kulturalnej i Turystycznej w Biłgoraju.

 

Lp.

Tytuł

Cena

1.

Kościół Św. Katarzyny w Szczebrzeszynie

35,00

2.

Pamiątkowe drzewa powiatu biłgorajskiego

8,00

3.

Na szlakach turystycznych powiatu biłgorajskiego

15,00

4.

Przewodnik – Roztocze Zachodnie

21,00

5.

Mapa – Roztocze, Puszcza Solska

9,00

6.

Mapa – Roztocze Wschodnie

7,50

7.

Mapa – Roztocze Środkowe

7,50

8.

Mapa- Szczebrzeszyński Park Krajobrazowy

6,00

9.

Mapa topograficzna

8,00

10.

Plan Lublina

5,00

11.

Lubelszczyzna i Roztocze na rowerze

29,00

12.

Mapa – Lasy Janowskie

7,50

13.

Mapa – województwa lubelskiego

7,00

14.

Mapa – Poleski Park Narodowy

3,50

15.

Plan Zamościa

7,00

16.

Krzyże kapliczki figury w przyrodzie powiatu biłgorajskiego

26,00

17.

Kurier Starostwa Powiatowego w Biłgoraju nr 2,4,5

5,00

18.

Mapa turystyczno-krajoznawcza powiatu biłgorajskiego

7,00

19.

Poznajemy ojcowiznę

10,00

20.

Pomniki przyrody powiatu biłgorajskiego

20,00

21.

Przewodnik krajoznawczy po Biłgoraju

6,00

22.

Mapa Roztoczańskiego Parku Narodowego

5,00

23.

Mapa – Beskid Śląski i Żywiecki

7,00

24.

Mapa – Bieszczady

8,50

25.

Mapa – Jura Krakowsko-Częstochowska

14,50

26.

Monografia – Kapela braci Bździuchów

18,00

27.

Z dziejów sanktuarium św. Marii Magdaleny w Puszczy Solskiej

10,00

28.

Album – Osobliwości przyrody w krajobrazach powiatu biłgorajskiego

26,00

29.

Rocznik społeczno – kulturalny „Aspekty”

8,00

30.

Praktyczny przewodnik po Roztoczu

12,00

31.

Mapa – Trasa rowerowa ziemi józefowskiej

3,00

32.

Koleje wąskotorowe Zwierzyniec – Biłgoraj

41,00

33.

Spotkania z przyrodą na szlakach turystycznych ziemi biłgorajskiej

15,00

34.

Folder – Szlaki turystyczne ziemi biłgorajskiej

9,00

35.

Atlas Polski

13,00

36.

Biszcza i okolice

31,00

37.

Nasza przyroda

10,00

38.

Zarys dziejów powiatu biłgorajskiego

29,00

39.

Mapa - Roztocze Zachodnie

7,50

40.

Przewodnik po turystycznych szlakach rowerowych

10,00

41.

Formy ochrony przyrody w powiecie biłgorajskim

30,00

42.

Zwyczaje i obrzędy adwentowe i bożonarodzeniowe w parafii Potok Górny

21,00

43.

Atlas zabytków Polski

29,00

44.

Na szlaku biłgorajskich kapliczek i krzyży przydrożnych

53,00

45.

Przewodniki – Roztocze, Puszcza Solska tom 1,2,3,4,5

13,00

46.

Roztocze Ukraińskie t.6

16,00

47.

Album – Gmina Józefów

25,00

48.

Mapa – Roztocze Południowe

7,50

49.

Kolej leśna Lipa – Biłgoraj 1941 – 1983

35,00

50.

Dziedzictwo przyrodniczo – kulturowe Puszczy Solskiej i Roztocza

10,00

51.

Podróż do Syberii po moskiewskich etapach w 1863 i 1864 roku

29,00

52.

Gródki

43,00

53.

Szlak kajakowy rzeki Tanew

       12,00  

54.

Wspomnienia z przeszłości

13,00

55.

Bitwy pod Tomaszowem Lubelskim w 1939 roku

29,00

56.

Miejsca i obiekty zabytkowe w krajobrazie powiatu biłgorajskiego

20,00

57.

Strój biłgorajski

28,00

58.

Album – Roztocze

98,00

59.

Środowisko przyrodniczo – ekologiczne największych dolin rzek powiatu biłgorajskiego

30,00

 

 

 

Misja

   Poprzez statutowe działania muzeum; gromadzenie, badanie i upowszechnianie przechowywanych muzealiów przybliżamy współczesnym i następnym pokoleniom niepowtarzalne dziedzictwo przeszłości naszego regionu. Naszą pracą propagujemy bogatą tradycję, kulturę i historię (cywilną i wojskową) powiatu biłgorajskiego. Uświadamiamy, że eksponaty gromadzone w muzeum to „świadkowie epoki”, to dowody wydarzeń historycznych mających miejsce na naszym terenie, które świadczą o naszej historii, korzeniach i kształtują naszą tożsamość. Są pamiątkami po naszych przodkach, patriotach i bohaterach, a więc skarbami (materialnymi i duchowymi) nie tylko dla mieszkańców danej miejscowości czy regionu, ale też dobrami narodowymi dla całego kraju, którym należy zapewnić długowieczny byt”.

  Jako Muzeum pozyskujemy nie tylko zabytki kultury materialnej (np. związane z życiem codziennym mieszkańców Biłgorajszczyzny, czy zajęciami pozarolniczymi – sitarstwem, łubiarstwem, itp.), ale pochylamy się również nad militariami (uzbrojeniem, umundurowaniem i oporządzeniem) okresu Powstania Styczniowego czy I i II wojny światowej (Kampania Wrześniowa, Ruch Oporu), które zalegają na jakże licznych pobojowiskach w regionie biłgorajskim. Czynimy starania, aby dobrze poznać, uchronić przed zatratą, przybliżyć naszym współczesnym a i następcom przekazać to, co najpiękniejsze, najwartościowsze i niepowtarzalne w dziedzictwie „Biłgorajskiej Ziemicy”. Szczególnie etos pracowitych i przedsiębiorczych sitarzy biłgorajskich oraz patriotów tę Ziemię zamieszkujących, którzy w najcięższych wojennych czasach dla naszej Ojczyzny za wolność i niepodległość swą krew przelewali, zaś w czasach pokoju ciężką pracą pomyślność swej Ojcowizny budowali, ma w naszym poczuciu kształtować świadomość naszej tożsamości.

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego

 

Tomasz Bordzań, Dorota Skakuj, Wykaz miejsc pamięci narodowej w powiecie biłgorajskim 1939-1956, Biłgoraj 2015

Książka powstała dzięki dofinansowaniu z Programu MKiDN na rok 2015, Dziedzictwo kulturowe – priorytet 7 – Miejsca Pamięci Narodowej

 

DOFINANSOWANO ZE ŚRODKÓW MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO

 

 

Utworzenie Muzeum i Zagrody Sitarskiej

Rok 1966 był rokiem uroczystych obchodów Tysiąclecia Państwa Polskiego. W tym czasie podjęto szereg oddolnych inicjatyw lokalnych dla uświetnienia obchodów. Między innymi takie inicjatywy podejmowane były w zakresie tworzenia, rozbudowy już istniejących czy też dalszego rozwoju placówek kulturalnych na terenie całego kraju. Dzięki takim właśnie inicjatywom powstała także placówka muzealna w Biłgoraju. Muzeum Ziemi Biłgorajskiej w Biłgoraju, pod nazwą Muzeum w Biłgoraju powstało w 1966 roku (uchwała Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Biłgoraju). Działalność swą, jako oddział Muzeum Okręgowego w Lublinie rozpoczęło w roku następnym. 
Trzon zbiorów stanowiła prywatna kolekcja, zgromadzona przez wybitnego regionalistę, człowieka o szerokich – wszechstronnych zainteresowaniach (archeologia, etnografia, historia, matematyka) Michała Pękalskiego, którego zbiory stanowiły podstawę do zorganizowanej przy Włosiankarskiej Spółdzielni Pracy w Biłgoraju – izby pamięci – punktu muzealnego. Przekazane wraz z częścią wyposażenia izby eksponaty stały się początkiem kolekcji muzealnej, która swą siedzibę znalazła w pomieszczeniach, stanowiących podpiwniczenie nowoczesnego ratusza miejskiego.
Utworzenie Muzeum poprzedziła rozległa działalność zbieracka znanego kolekcjonera, regionalisty, miłośnika archeologii i etnografii, nauczyciela Michała Pękalskiego. W trakcie swoich licznych wędrówek po regionie biłgorajskim, kraśnickim i janowskim zgromadził on olbrzymi zbiór zabytków archeologicznych, etnograficznych i numizmatycznych. Bogactwu znalezisk towarzyszyło też bogactwo spostrzeżeń, które zostały ujęte w notatki i znalazły swoje miejsce w prowadzonym przez wspomnianego badacza domowym archiwum. Dzięki swoim staraniom, a także zrozumieniu przez otoczenie wartości podejmowanych przez niego działań, znalazł on opiekę i zainteresowanie ze strony Włosiankarskiej Spółdzielni Pracy w Biłgoraju. Spółdzielnia ta, jeszcze w 1956 r. wykupiła zbiory Michała Pękalskiego, jednocześnie przydzielając mu lokal w zajmowanych przez siebie pomieszczeniach umożliwiła zorganizowanie tam ekspozycji. Etap ten, w historii muzealnictwa biłgorajskiego określa się jako funkcjonowanie punktu muzealnego.
25 stycznia 1966 r. uchwałą Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Biłgoraju zostało powołane Muzeum Regionalne w Biłgoraju. Jeszcze będąc w trakcie organizacji, otrzymało ono w darze cały zbiór będący dotychczasową własnością punktu muzealnego przy Włosiankarskiej Spółdzielni Pracy w Biłgoraju. Jednocześnie uchwała, a przede wszystkim jej rozpropagowanie w społeczności lokalnej pobudziło ofiarność społeczeństwa Ziemi Biłgorajskiej. Znalazło to odzwierciedlenie w postaci przekazania do zbiorów nowo powstającej placówki olbrzymiej ilości eksponatów. Ofiarodawcami były zarówno osoby prywatne jak też i instytucje działające na terenie miasta i powiatu biłgorajskiego.
Nowo utworzone Muzeum otrzymało na swoje cele, jako siedzibę, część pomieszczeń stanowiących podpiwniczenie nowego budynku Prezydium Miejskiej Rady Narodowej (ratusza). Oprócz uchwały o powołaniu Muzeum, Statutu Muzeum zatwierdzonego przez Ministerstwo Kultury i Sztuki, przyznano lokal o łącznej powierzchni około 350 m2 oraz wydzielony budżet, pozwalający między innymi na zatrudnienie pracowników, co stanowiło podstawę do rozpoczęcia działalności.
Uroczyste otwarcie ekspozycji i rozpoczęcie właściwej działalności nastąpiło w maju 1967 r. Muzeum Regionalne w Biłgoraju, mieszcząc się w strukturach administracyjnych województwa lubelskiego funkcjonowało jako oddział Muzeum Okręgowego w Lublinie (ale było finansowane przez powiat biłgorajski).
Koniec lat sześćdziesiątych i początek lat siedemdziesiątych to okres powolnego, ale systematycznego kształtowania się zbiorów muzealnych. Dzięki aktywności kadry ówcześnie zatrudnionej w Muzeum szybko wzrastała ilość eksponatów. Pozyskiwanie eksponatów odbywało się drogą darów, zakupów oraz zapoczątkowanych i prowadzonych przez pracowników Muzeum badań i poszukiwań terenowych. Część z nowo pozyskanych eksponatów znalazła się na ciągle modyfikowanych ekspozycjach, część zaś zaczęła zapełniać szczupłe magazyny. Jednakże skromna powierzchnia ekspozycyjna uniemożliwiała pokazanie w pełni całego bogactwa regionu biłgorajskiego, z jego bogatą historią, kulturą i sztuką, rzemiosłem, w tym z niewątpliwie wiodącym – sitarstwem.
W roku 1973, w związku z rozbudową miasta postanowiono wyburzyć stare domy sitarskie zachowane w rejonie ulic: Ogrodowa, Krasickiego (obecnie Nadstawna) i Stawiska. Jednakże, w związku ze zdecydowaną akcją środowiska regionalistów biłgorajskich i poparciem ówczesnych władz konserwatorskich województwa lubelskiego, udało się pozostawić „in situ” jedną z zagród leżących w tej części miasta, która miejscowa tradycja łączyła z rodziną sitarską.
Po przeprowadzonych kompleksowych pracach remontowych i konserwatorskich, Zagroda Sitarska stała się filią Muzeum. Otwarcie w roku 1976 skansenowskiej ekspozycji w Zagrodzie Sitarskiej stało się kamieniem milowym na drodze rozwoju Muzeum w Biłgoraju. Zaprezentowano tu specyfikę regionu biłgorajskiego, w postaci bardzo dobrze rozwiniętych rzemiosł ludowych związanych z obróbką wszechobecnego tu drewna (łubiarstwo, stolarstwo, bednarstwo, kołodziejstwo i wyrób gontów) w połączeniu z wysuniętym na pierwsze miejsce na ekspozycji sitarstwem. Co jest najważniejsze, całość ekspozycji znalazła swoje oryginalne i niepowtarzalne tło – XIX wieczne zabudowania.
Pozostawienie zaś, w środku nowoczesnego jak na owe czasy osiedla mieszkaniowego tradycyjnej zagrody mieszczańskiej – sitarskiej, stało się próbą stworzenia ekspozycji muzealnej (zakończonej zresztą zdecydowanym sukcesem), stanowiącą pomost między czasami minionymi a współczesnością.
Dysponując poszerzoną bazą ekspozycyjno – magazynową oraz pewnym, wytyczonym kierunkiem specjalizacji Muzeum (etnografia – prezentacja rzemiosła ludowego) ówczesne kierownictwo Muzeum w Biłgoraju zaproponowało zmianę jego nazwy, tak, by już w samej niej zawarta została jego specyfika. Zgłoszony projekt nazwy – Muzeum Rzemiosł Ludowych w Biłgoraju – znalazł akceptację u władz Muzeum Okręgowego w Zamościu, które po reformie administracyjnej 1975 r. pełniło wobec Muzeum w Biłgoraju funkcję instytucji zwierzchniej (nadzór merytoryczny, finansowy i administracyjny). W ten sposób od 1976 roku Muzeum w Biłgoraju zaczęło używać nowej nazwy.
Powiększenie powierzchni ekspozycyjnej i magazynowej o Zagrodę Sitarską na krótko tylko poprawiło warunki funkcjonowania Muzeum. Stąd też już pod koniec lat siedemdziesiątych, pojawiła się koncepcja przeniesienia jego siedziby z podpiwniczenia ratusza do pochodzącego z końca lat dwudziestych XX wieku budynku tzw. „starej elektrowni”. Ponadto Muzeum miało przejąć tak zwany Zespół Młyński – składający się z młyna wodnego z turbinownią, spichlerza, wozowni – wiaty i tzw. „chałupy młynarza”. Na jego bazie miano utworzyć w dolinie rzeki Biała Łada skansen, na roboczo zwany „skansen rzemiosła ludowego”. W dalszych planach, pochodzących z tego samego czasu przewidywano także, w oparciu o zamknięty „stary cmentarz” przy ul. Lubelskiej utworzenie lapidarium sztuki cmentarnej. Miało to być miejsce służące zgromadzeniu i jednocześnie eksponowaniu najciekawszych i najbardziej wartościowych obiektów tzw. sztuki grzebalnej.
Plany te jednak nie zostały zrealizowane. Po pierwsze, w głównej swej części były to plany na uroczyste obchody w 1978 roku czterystulecia miasta Biłgoraja i jako część mocno fantastycznych, a przez to nierealnych projektów nie doczekały się wykonania z braku środków finansowych, po drugie stan finansów państwa, a w późniejszym okresie samorządów absolutnie nie pozwalałby na realizację i późniejsze utrzymywania tak rozbudowanych placówek w warunkach małego w sumie ośrodka, jakim jest Biłgoraj. Fatalnym zbiegiem okoliczności w 1987 r. drewniany budynek młyna, który według planów miał stanowić trzon projektowanego skansenu, a w którym wykonywane były prace remontowe uległ całkowitemu spaleniu i o ewentualnej odbudowie nie ma mowy. Podobnie jak i o realizacji urządzeń spiętrzających poziom wody w rzece, gdyż na tereny nadzalewowe wkroczyło budownictwo jednorodzinne.
Jako oddział Muzeum Okręgowego w Zamościu, Muzeum Rzemiosł Ludowych w Biłgoraju funkcjonowało do października 1999 r. Wtedy to, w związku z wejściem w życie z dniem 1 stycznia 1999 r. tzw. reformy administracyjnej na mocy, której utworzono powiat biłgorajski i jednocześnie zlikwidowano województwo zamojskie oraz w związku z ustawą tzw. „kompetencyjną”, nakładającą na powiaty obowiązek organizowania i utrzymywania placówek muzealnych, nastąpiła reorganizacja, a właściwie rozpad Muzeum Okręgowego w Zamościu na cztery muzea powiatowe. Decyzję w tej sprawie podjął Wojewoda Lubelski dnia 27 września 1999 r. Po pewnych perturbacjach związanych z przejęciem Muzeum przez samorząd powiatowy, od dnia 1 stycznia 2000 r. działa ono jako samodzielna, samorządowa instytucja kultury, jednostka organizacyjna Powiatu Biłgorajskiego, pod nową nazwą – Muzeum Ziemi Biłgorajskiej w Biłgoraju, która według kierownictwa Muzeum znacznie lepiej podkreśla regionalny charakter muzeum.
Od 2013 roku w strukturach Muzeum znalazł się także Punkt Informacji Kulturalnej i Turystycznej, funkcjonujący przy Kościuszki 41/43, którego głównym zadaniem jest: Pozyskiwanie, przekazywanie i udzielanie bieżącej, kompleksowej informacji kulturalnej i turystycznej mieszkańcom powiatu oraz przyjezdnym turystom w oparciu o współpracę z podmiotami działającymi w sferze kulturalnej i turystycznej, jak również z podmiotami paraturystycznymi; informowanie o imprezach kulturalnych i rozrywkowych organizowanych przez ośrodki kultury, placówki oświatowo - wychowawcze i stowarzyszenia. Ponadto, działając w ramach Muzeum prowadzi stałą i systematyczną promocję walorów kulturalnych i turystyczno-krajoznawczych naszego regionu poprzez: dystrybucję wydawnictw i materiałów promocyjnych, konsolidację wszystkich podmiotów kulturalnych, turystycznych i paraturystycznych w celu skuteczniejszej promocji potencjału turystycznego naszego regionu, współdziałanie z lokalnymi samorządami miast i gmin w zakresie promocji, współpracę z organizacjami turystycznymi, instytucjami kultury organizacjami w zakresie tworzenia produktu turystycznego i podnoszenia jakości oferty turystycznej w regionie, prowadzenie strony internetowej; współorganizowanie imprez turystyczno – krajoznawczych i kulturalnych.

Organem założycielskim jest Rada Powiatu Biłgorajskiego, a dokumentami na podstawie, których Muzeum Ziemi Biłgorajskiej w Biłgoraju prowadzi swoją działalność są:
1. Ustawa z dnia 21 listopada 1996 roku – o muzeach
2. Statut Muzeum Ziemi Biłgorajskiej w Biłgoraju
3. Regulamin Organizacyjny Muzeum Ziemi Biłgorajskiej w Biłgoraju
4. Uchwała Nr XII/50/99 Rady Powiatu w Biłgoraju z dnia 8 października 1999 roku w sprawie utworzenia Muzeum Ziemi Biłgorajskiej w Biłgoraju

J.W.

 

Zbiory

    Trzon zbiorów stanowiła prywatna kolekcja, zgromadzona przez wybitnego regionalistę, człowieka o szerokich – wszechstronnych zainteresowaniach (archeologia, etnografia, historia, matematyka) Michała Pękalskiego, którego zbiory stanowiły podstawę do zorganizowanej przy Włosiankarskiej Spółdzielni Pracy w Biłgoraju – izby pamięci – punktu muzealnego.

Aktualnie, finansowane przez Powiat Biłgorajski Muzeum Ziemi Biłgorajskiej w Biłgoraju jest placówką regionalną, wielodziałową, w której w działach: archeologii, etnografii, historii, militariów, numizmatyki i sztuki zgromadzonych jest przeszło dziesięć tysięcy obiektów. Muzeum, zgodnie ze swoimi celami statutowymi gromadzi eksponaty (w drodze badań własnych, darów, depozytów i zakupów), konserwuje je i zabezpiecza, przechowuje, opracowuje oraz udostępnia je na organizowanych wystawach stałych i czasowych.

Prowadzi działalność badawczą i popularyzatorsko – oświatową, mając dobre oparcie w środowisku ludzi kultury, oświaty i w szeroko ujmowanej społeczności lokalnej.

Muzeum Ziemi Biłgorajskiej w Biłgoraju jest muzeum o charakterze regionalnym, wielodziałowym. Ze względu na ogólną ilość eksponatów – około 10 500 oraz biorąc pod uwagę ich specyfikę, zbiory muzealne zostały podzielone między następujące działy:

  • dział archeologii,

  • dział etnografii,

  • dział historii,

  • archiwalia,

  • dział militariów,

  • dział numizmatyki,

  • dział sztuki.

W dziale archeologii znajduje się około 200 eksponatów. Na tę liczbę składają się, w przeważającej mierze znaleziska luźne, pochodzące z różnych miejscowości – leżących na terenie regionu biłgorajskiego. Znaczna ich część nie posiada dokładnej lokalizacji, stanowiąc znaleziska przypadkowe, bądź tez będące wynikiem poszukiwań amatorskich.

Najstarszymi spośród eksponatów archeologicznych (łączonymi ze środkową epoką kamienia – mezolitem) są dwie grupy drobnych narzędzi i wiórów krzemiennych z miejscowości Baraki w pow. kraśnickim i z Harasiuk z pow. biłgorajskiego. Większość zabytków można powiązać z młodszą epoką kamienia (neolitem) oraz częściowo z wczesną epoką brązu. Są to przeważnie narzędzia krzemienne (siekierki, narzędzia wiórowe i odłupkowe) oraz broń (toporki kamienne, krzemienne grociki strzał do łuku i groty oszczepów). Znaczna część z nich pochodzi z obszarów pokrytych glebami lessopodobnymi, znad środkowego odcinka rzeki Tanew. Stosunkowo liczne są materiały (ceramika) wczesnośredniowieczne, znalezione nad Tanwią i w bezpośrednich okolicach Biłgoraja – nad rzekami Biała i Czarna Łada.

Dział etnografii to około 2000 eksponatów. Znaczna ich część to zabytki kultury materialnej wsi Ziemi Biłgorajskiej. Dominują tu przede wszystkim narzędzia pracy. W grupie tej wyróżniającą pozycje zajmują narzędzia pracy związane z wiodącym w regionie biłgorajskim rzemiosłem sitarskim. Wśród narzędzi znaczną część stanowią też narzędzia do obróbki drewna, powiązane z rzemiosłami opartymi o ten surowiec: bednarstwo, kołodziejstwo, stolarstwo, wyrób gontów itp.

Bogato reprezentowana jest w zbiorach działu etnograficznego plastyka ludowa. W grupie tej mieści się ponad 200 rzeźb ludowych o dominującej tematyce religijnej (różne przedstawienia Chrystusa Frasobliwego, Ukrzyżowanego, postaci świętych itp.) jak też i licznej tematyce świeckiej (życie codzienne wsi, scenki rodzajowe, zajęcia ludności). W grupie rzeźby o tematyce sakralnej niewątpliwie najciekawszy jest zespół kilkunastu rzeźb pochodzących z drugiej połowy XVIII i z XIX wieku.

Stosunkowo skromniej przedstawia się zbiór malarstwa ludowego, wykonywanego zarówno na szkle jak i na płótnie. Podobnie też wyraźnie jest mniej zabytków należących do grupy plastyki obrzędowej (palmy, rózgi weselne, pająki, wycinanki itp.).

Liczną grupę eksponatów w zbiorach etnograficznych Muzeum stanowią elementy stroju ludowego wraz z towarzyszącymi strojowi ozdobami – sznury korali, bursztynów. Bogato reprezentowany strój, tak zwany biłgorajsko – tarnogrodzki stanowi ciekawy zespół i jest jednocześnie doskonałym materiałem badawczym nad szeroko pojmowanym strojem ludowym.

W skansenowskiej Zagrodzie Sitarskiej na ekspozycji, oprócz w/w narzędzi pracy znajdują się eksponaty ukazujące całokształt życia mieszkańca małego miasteczka – rzemieślnika, a jednocześnie po części hodowcy i rolnika. Znajdują się tam między innymi urządzenia służące do prac gospodarskich (wialnie, młynki, żarna) jak i urządzenia służące do przechowywania żywności (kazuby, toki, beczki, skrzynie). Ponadto eksponowane są tam sprzęty domowe, meble oraz środki transportu (wozy, sanie).

Najliczniejszym zbiorem jest zbiór szeroko pojmowanej historii. Łącznie historia, numizmatyka i militaria liczyły ponad 8000 eksponatów.

Wśród kilkuset eksponatów wpisanych do księgi inwentarzowej (Historia) znaczną część stanowią archiwalia, stare druki, gazety i czasopisma. Najliczniej reprezentowane są zabytki dotyczące okresu dwudziestolecia międzywojennego oraz okresu okupacji. W dziale tym znajduje się także kilkadziesiąt eksponatów noszących charakter zabytków kultury materialnej (wyroby fabryczne z metali, szkła, fajansu itp.).

W ostatnich czasach, w związku z prowadzonymi intensywnymi badaniami terenowymi, miedzy innymi z użyciem wykrywaczy metali, połączonymi z pozyskiwaniem eksponatów rozrósł się ilościowo i wzbogacił jakościowo dział militariów. Liczący dziś około 3500 obiektów zawiera między innymi kilkaset sztuk broni białej (szable, bagnety) oraz kilkaset egzemplarzy broni palnej (karabiny, pistolety i broń myśliwska). Znaczną część tego zbioru stanowią pozostałości po amunicji różnego kalibru i rodzaju (strzeleckiej i artyleryjskiej) w postaci odłamków, łusek i pocisków oraz zapalników. Niektóre egzemplarze, w stanie kompletnym lecz rozbrojonym stanowią ciekawy materiał tak pod względem ekspozycyjnym jak i naukowo – badawczym.

Uzupełnieniem zbioru jest wyodrębniona poprzez swój charakter grupa elementów oporządzenia i umundurowania wojskowego (maski p. gaz, plecaki, torby, menażki, manierki, niezbędniki, mundury itp.).

Niewątpliwym egzemplarzem nr 1 w tym dziale jest sztandar 73 Pułku Piechoty z Katowic, ukryty przez żołnierzy we wrześniu 1939 roku, który został w 1994 roku wykopany przez badających teren pracowników Muzeum i po gruntownej konserwacji zasilił zbiory Muzeum Ziemi Biłgorajskiej w Biłgoraju. Z innych ciekawych muzealiów wymienimy np.: skrzynie transportową na karabin przeciwpancerny UR wz. 35 z paroma karabinami, lufami wymiennymi, magazynkami i amunicją; czy też inne skrzynie amunicyjne i opakowania wojskowe.

Ponad 4500 monet, banknotów i medali tworzy dział numizmatyki. W grupie tej niewątpliwie najstarszymi są monety z okresu Cesarstwa Rzymskiego, pochodzące najprawdopodobniej ze znaleziska gromadnego (skarbu) odkrytego w okresie dwudziestolecia międzywojennego na terenie Biłgoraja. Do szczególnie cennych należą też niewątpliwie zespoły sześciu skarbów monet siedemnastowiecznych znalezionych w różnych miejscowościach na terenie regionu biłgorajskiego.

Droga zakupów udało się pozyskać do zbioru liczne monety pochodzące z okresu Królestwa Polskiego i II Rzeczpospolitej. Ostatnio rozpoczęto też gromadzenie polskich monet i banknotów współczesnych, pochodzących z okresu PRL.

Dział sztuki, obejmujący około 100 eksponatów, zawiera eksponaty o dość zróżnicowanym charakterze. Oprócz grafik i obrazów znajdują się tam też przedmioty artystyczne domowego użytku (świeczniki, samowary, lampy mosiężne). Większość z nich stanowi przykład rzemiosła artystycznego.

Na marginesie prezentacji zbiorów Muzeum Ziemi Biłgorajskiej nasuwa się jedna uwaga. Po okresie żywiołowego wprost pozyskiwania zbiorów, co wynikało między innymi z konieczności zorganizowania ekspozycji stałych i jednocześnie towarzyszyła temu dość dobra kondycja finansowa muzeum, nastąpił okres spowolnienia wzrostu ilościowego eksponatów.

Na dzień dzisiejszy, przy pozyskiwaniu zbiorów bardziej zaczynają się liczyć elementy celowości pozyskiwania oraz jakość samego eksponatu. Zbiory są powiększane z większą rozwagą. Z pewnością wpłynęło to już na poprawę jakości kolekcji muzealnej i dobrze rokuje na przyszłość zbioru.

 

Zagroda Sitarska - informator

zagroda     

     Jerzy Waszkiewicz, Zagroda Sitarska (informator), Biłgoraj 2003. Książeczka przeznaczona nie tylko dla turystów, ale dla wszystkich, którzy chcą się dowiedzieć trochę więcej o Zagrodzie Sitarskiej w Biłgoraju oraz o samym sitarstwie. Cena 5 zł.

Miejsca pamięci narodowej w powiecie biłgorajskim

miejsce

 

Miejsca pamięci narodowej w powiecie biłgorajskim, Biłgoraj 2009. Jest to książka opracowana przez Tomasza Bordzania i Dorotę Skakuj, która poprzez przedstawienie miejsc pamięci narodowej w naszym powiecie pokazuje ważniejsze historyczne dramatyczne wydarzenia jakie miały tu miejsce; opisuje bowiem około 250 pomników, zawiera też ich wykaz z podziałem na gminy. Książka, licząca blisko 150 stron, o dużym formacie (A4), zawiera także liczne kolorowe zdjęcia miejsc pamięci. Cena 25 zł.

 

 

 

 

 

 

Krzyże, kapliczki, figury w przyrodzie powiatu biłgorajskiego

krzyze

 

Krzyże, kapliczki, figury w przyrodzie powiatu biłgorajskiego, Biłgoraj 2011. Muzeum Ziemi Biłgorajskiej w Biłgoraju we współpracy z Zakładem Poligraficznym Helvetica w Biłgoraju wydało ostatnio nową publikację o charakterze regionalnym, opracowaną przez Tomasza Bordzania i Dorotę Skakuj. Jest to publikacja, która opisuje blisko 1500 krzyży, kapliczek i figur krzyżowych znajdujących się w naszym powiecie, zawiera bowiem wykaz tych obiektów małej architektury sakralnej z podziałem na gminy. Książka, licząca blisko 200 stron, o dużym formacie (A4), zawiera jednak przede wszystkim liczne kolorowe zdjęcia i ogólne informacje o tych rodzajach znaków wiary w Biłgorajskiem. Opisuje też nie tylko jakie występują tu typy krzyży czy kapliczek, ale również komu były poświęcone, tj. m.in. jakim świętym. Publikacja jest adresowana dla wszystkich, którzy interesują się pięknem otaczającego nas bezpośrednio otoczenia, historią i kulturą ludową powiatu biłgorajskiego. Cena 25 zł.

 

Zagroda Sitarska

Zagroda Sitarska - zespół drewnianych zabudowań, tworzący zwartą całość, jest typowym przykładem dawnej XIX-wiecznej zabudowy Biłgoraja. Wzniesiona w początkach XIX w. (dom mieszkalny w 1810 r., budynki inwentarskie i gospodarcze w pierwszej ćwierci XIX w.) przez Andrzeja Grabińskiego, pozostawała w rękach prywatnych do 1974 r. Po przejęciu obiektu z rąk prywatnych przystąpiono do prac konserwatorsko-remontowych. Prace trwały do 1976 r. Działka zagrodowa została skrócona w związku z budową osiedla wielorodzinnego. Znajdujące się w bardzo złym stanie dwie stodoły, zlokalizowane za budynkiem inwentarskim, rozebrano. Zagrodę otoczono charakterystycznymi dla regionu biłgorajskiego płotami (płot sztachetowy i dranicowy).

Dom mieszkalny wzniesiony na podmurówce na planie prostokąta ma układ symetryczny. Centralnie położona sień dzieli dom na dwie połowy i przedzielona jest w środku kominem komorowym, w podstawie którego znajduje się kuchnia. Ściany konstrukcji węgłowej częściowo szalowane. Stropy drewniane. Od frontu wejście główne do obiektu, prowadzące poprzez ganek przykryty jednospadowym daszkiem, wspartym na czterech słupkach. Pozostałe budynki gospodarcze (drewutnia, spichlerz, budynek inwentarski) są konstrukcji ścian węgłowej i sumikowo-łątkowej, wzniesione na podmurówkach z cegły i kamienia. Wszystkie budynki posiadają dachy krokwiowo-jętkowe, kryte gontem. Zastosowane rozwiązania w konstrukcjach poszczególnych obiektów wchodzących w skład Zagrody są dowodem doskonale opanowanego rzemiosła i solidnej roboty ciesielskiej. Obiekt wpisany do rejestru zabytków.

  1. Na teren Zagrody prowadzi typowa biłgorajska brama i furtka z daszkiem wykonanym z gontów.

  2. W domu mieszkalnym znajduje się ekspozycja wnętrz mieszkalnych z wyposażeniem z przełomu XIX i XX wieku, pracownia sitarska i kasa biletowa.

  3. W drewutni prezentowany jest wyrób łubów do oprawiania siatek, przetaki i tzw. „racze”, narzędzia łubiarza, drewno opałowe, lamus.

  4. Idąc dalej mijamy ogródek kwiatowy tzw. zielnik.

  5. W dwukomorowym spichlerzu prezentowane są naczynia zasobowe do przechowywania zbóż oraz urządzenia do obróbki ziarna i płodów rolnych.

  6. W wozowni, która jest formą wiaty wspartej na trzech słupach eksponowane są środki transportu, zarówno te służące do prac polowych, jak i odświętnych.

  7. W budynku inwentarskim idąc od strony wozowni znajduje się owczarnia (podręczny magazynek); obora – ekspozycja rzemiosł ludowych związanych z obróbką drewna (bednarstwo, kołodziejstwo, wyrób gontów, warsztat stolarza); przejazd – drewniane narzędzia rolnicze, model młyna rzecznego; stajnia – ekspozycja garncarstwa z modelem pieca garncarskiego, cielętnik – urządzenia do tradycyjnego wytłaczania oleju.

  8. Na podwórku jest eksponowany zrekonstruowany kierat drewniany i kłodowe ule wykonane z pni drzew – leżące i stojące.

 

Zwiedzanie

Muzeum Ziemi Biłgorajskiej w Biłgoraju czynne codziennie dla zwiedzających od 9.00 do 16.00, za wyjątkiem poniedziałków i dni poświątecznych oraz w soboty i niedziele od 10.00 do 15.00.

W sezonie turystycznym (kwiecień-październik) czynne codziennie dla zwiedzających od 9.00 do 16.00, za wyjątkiem poniedziałków i dni poświątecznych oraz w każda pierwszą i trzecią sobotę i niedzielę miesiąca od 10.00 do 15.00.

 

Zagroda Sitarska w Biłgoraju czynna w sezonie turystycznym (kwiecień-październik) codziennie dla zwiedzających od 9.00 do 16.00, za wyjątkiem poniedziałków i dni poświątecznych oraz w każdą drugą i czwartą sobotę i niedzielę miesiąca od 10.00 do 15.00.

 

Ceny biletów w Muzeum i w Zagrodzie Sitarskiej:

  • normalne - 4 zł, 
  • ulgowe - 2 zł.

Ceny biletów w Muzeum i w Zagrodzie Sitarskiej dla posiadaczy KART DUŻEJ RODZINY:

  • normalne - 2 zł,
  • ulgowe - 1 zł.